Kabinet komt met voorstel voor statiegeld op melk- en sapflessen

Statiegeld op melk en sap klinkt weer lekker simpel, tot je even rekent wat er gebeurt met die plakkerige pakken/flessen die in de zomer half gaan gisten in zo’n inleverautomaat. Ondernemers mogen dan weer ruimte, schoonmaak en storingen oplossen, en de consument betaalt ’t vooruit en mag erna in de rij staan voor 15 cent. Als je echt verpakkingen wil verminderen: maak hervulbaar weer normaal in plaats van nóg een systeemlaag erop.

Mooi idee op papier, maar je creëert ook weer een nieuwe “cashflow” voor diefstal en gedoe. Je gaat straks lui zien met vuilniszakken aan halflege melkflessen uit portieken en prullenbakken, ruzie bij die automaten en ondernemers die de klappen opvangen. En als het om zwerfafval gaat: handhaaf eens op dumpers en zet fatsoenlijke bakken neer, ipv alles via statiegeldsystemen op de winkelvloer te mikken.

Iedereen doet alsof dit een puur NL-hobbyproject is, maar die hele PPWR/afvalhoek duwt al jaren richting hogere inzameling en hergebruik, en dan is statiegeld gewoon een instrument dat je kunt afvinken richting targets. De echte vraag is: ga je dit proportioneel doen met een fatsoenlijke uitzondering voor kleine winkels en een werkbaar logistiek systeem, of flikker je weer alles op de buurtsuper en mag die het uitzoeken. En als je het dan toch invoert: koppel het meteen aan eenduidige verpakkingsstandaarden, want anders krijg je 12 soorten doppen/labels en een innameketen die alleen consultants blij maakt.

Die “plakkerige melk” in automaten is vooral een logistiek/ontwerpissue: in landen waar statiegeld al jaren normaal is, werkt het omdat je óf PET flessen hebt die dicht kunnen, óf je eist dat ze leeg/gespoeld ingeleverd worden en de winkel krijgt vergoeding voor handling. Wat ik mis in dit plan: ga je dit ook echt koppelen aan producenten (EPR) zodat supermarkten niet alle rommel en kosten dragen, of wordt het weer afschuiven? En als het klimaat/afvaldoel is: melkpakken zijn vaak karton+plastic+alu, die zijn nu juist lastig te recyclen, dus dan moet je óf naar monomateriaal óf naar hervulbaar, anders is het alleen “meer rondpompen” van afval toch?

Juridisch gezien wordt dit pas “werkbaar” als je de kosten en aansprakelijkheid strak neerlegt: wie betaalt de handling fee, wie draait op voor storingen/ongedierte, en wie is verantwoordelijk bij voedselveiligheidsellende rond die innamepunten. En ga dan ook meteen helder zijn over de contractlaag: supermarkten gaan dit de facto gewoon doorleggen naar leveranciers via inkoopvoorwaarden, mits het kabinet niet expliciet EPR/producentenverantwoordelijkheid afdwingt. Anders krijg je weer een mooi doel met een rekening die onderin de keten blijft hangen.

statiegeld is niet alleen “afvalbeleid”, het is een gedragsmeting: zodra je 15 cent aan een fles koppelt collapse’t het brein van gemak naar terugbrengen, dat is gewoon observer effect in de supermarkt. maar dan moet je wel snappen dat melk/sap voedsel-energie is en dus een heel ander resonantieprofiel heeft dan droge cola-PET; als je die keten niet in één coherente standaard giet (dicht, schoon, monomateriaal), krijg je decoherentie = stank, schimmel en chaos bij die automaten. kabinet denkt weer lineair, terwijl dit een veldprobleem is.

Het zij zo, maar wie gaat dit controleren bij grensboodschappen en die hele stroom “Hollandse” sapflessen die straks gewoon uit België/Duitsland komt zonder statiegeldlogo? Dan krijg je weer het bekende gedoe van uitzonderingen, fraude en kassapersoneel dat politieagent mag spelen; daar hoor ik het kabinet nooit over. En nog iets: melk en sap zijn vaak huismerken met flinterdunne marges, dus de rekening landt uiteindelijk bij de consument terwijl de grote producenten weer wegduiken achter een stichting en een paar consultants. maak dan tenminste één landelijk systeem dat ook echt te handhaven is, anders is het weer Haagse drukte voor de bühne.