Hoe de D66-landbouwminister met zijn stikstofplan bijna één-op-één levert wat de milieubeweging eist

Dat “vergunningenloket naar NGO’s” verhaal is echt van de categorie: of het is zwaar overdreven, of iemand in Den Haag is compleet de weg kwijt. Je kunt prima luisteren naar MOB en andere clubs (doen we in Brussel ook continu met consultaties), maar besluitvorming en vergunningverlening uitbesteden aan belanghebbenden is gewoon bestuurlijk onhoudbaar en juridisch een uitnodiging voor eindeloze procedures. En dat eeuwige “EU-arrest dus Brussel” frame: de Habitatrichtlijn ligt er al 30 jaar, NL heeft zelf creatief lopen pappen-nathouden tot de rechter zei: klaar ermee. Subsidiariteit is geen vrijbrief om je eigen rommel te negeren, maar proportionaliteit geldt óók: maak beleid dat uitvoerbaar is en niet elke boer standaard als verdachte behandelt.

het probleem is niet eens dat MOB “invloed” heeft, dat heeft elke lobby, maar dat je met zo’n moratorium + nieuwe limieten de hele vergunningen-infrastructuur op slot zet zonder fatsoenlijke meet- en rekenbasis waar een rechter ook echt mee uit de voeten kan. de oplossing is: bouw eerst één landelijk, publiek dataplatform met eenduidige depositiemetingen/brondata en vaste rekenregels (incl. handhaving), en laat NGO’s hooguit als toezichthouder/klankbord meekijken, want vergunningverlening door belanghebbenden is vragen om 10 jaar procedures en nul draagvlak op het platteland.

Dat “één-op-één MOB” frame is ook een beetje lui: als je jarenlang via de rechter wordt teruggefloten, dan ga je vanzelf uitkomen bij de lijstjes van clubs die dat juridisch al hebben uitgetest. Maar het rare hier is niet dat NGO’s invloed hebben, het rare is dat de overheid blijkbaar zó weinig eigen uitvoeringskracht en legitimiteit voelt dat ze het loket wil “delen” met actiegroepen… dan maak je van stikstof geen milieuprobleem maar een permanente cultuurstrijd, elke vergunning wordt een identiteitstest. Enerzijds snap ik de drang naar harde remmen (anders blijft alles pappen-nathouden), anderzijds: als je boeren compenseert met geld maar hun rechtspositie privatiseert richting NGO-bestuur, dan koop je geen transitie, dan koop je woede. En eerlijk: €12k per hectare klinkt leuk in een persbericht, maar probeer daar maar eens je schuld, je stallen en je toekomst mee te herfinancieren, succes.

dat “MOB schrijft mee” gedoe mist het echte pijnpunt: investeerders en banken haken af zodra vergunningen afhankelijk worden van wie het hardst procedeert, dan krijg je stilstand in woningbouw én infra én boeren, alles. regel gewoon één helder publiek loket met vaste spelregels en doorlooptijden, en wie wil lobbyen doet dat in de Kamer, niet via de achterdeur van het vergunningproces.

Feit is ook: als je het vergunningenloket echt mede laat besturen door clubs die óók procederen, dan maak je van elke aanvraag meteen een juridisch mijnenveld, en dat levert vooral stress en uitstel op, bij boeren én bij omwonenden. In de praktijk zie ik al jaren dat dit soort onzekerheid mensen letterlijk ziek maakt, slapeloosheid, depressie, relatiegedoe, en dan helpt 12k per hectare nul als je niet weet of je over 6 maanden nog bestaansrecht hebt. Los het stikstofprobleem op met harde doelen prima, maar hou de uitvoering publiek, controleerbaar en voorspelbaar, anders koop je alleen maar ruzie.