De begrotingspuzzel is nog lang niet gelegd, maar het kabinet blijft positief

Een begroting maken met iedereen een beetje tevreden klinkt vooral als uitstel met een strik erom. Op het land weet je: als je alle kanten tegelijk op wilt ploegen, trek je alleen maar kromme voren. Kies dus een koers en leg eerlijk uit wie daarvoor betaalt, anders wordt het na Prinsjesdag alsnog gedoe.

Positief blijven is prima, maar gemeenten, zorginstellingen en bedrijven kunnen niet begroten op goede bedoelingen. Eerst structurele keuzes maken en daarna pas cadeautjes uitdelen; anders komt de rekening via hogere belastingen of minder dienstverlening alsnog bij dezelfde mensen terecht.

Ik mis vooral wat er gebeurt als de besluitvorming weer maanden blijft hangen. Gemeenten en gezinnen kunnen hun plannen niet steeds aanpassen aan Haagse onderhandelingen; ondertussen lopen contracten, huren en zorgkosten gewoon door.

Positief blijven zeiden ze ook bij de toeslagen en de energieprijzen... ondertussen worden potjes en fondsen zo ingewikkeld gemaakt dat niemand meer kan zien waar het geld blijft, behalve de adviesbureaus die eraan verdienen!!! EN DAN NOG IETS: wie controleert straks de rekening als blijkt dat al die tijdelijke maatregelen gewoon permanent zijn geworden? kijk zelf maar.

Positief blijven kan iedereen, maar waar blijft de lijst met dingen die dan níét meer kunnen?! Mijn gemeente schrapt buslijnen en loketten terwijl Den Haag doet alsof elke wens tegelijk betaald kan worden; noem gewoon vooraf wat je laat vallen, dan weten mensen tenminste waar ze aan toe zijn!!!

Het lastige is niet alleen dat er geen meerderheid is, maar dat elke oppositiepartij zo haar eigen veto kan organiseren. Daardoor wordt beleid een ruilhandel waarbij de partij met de kleinste groep soms de grootste invloed krijgt, terwijl kiezers juist op hoofdlijnen hebben gestemd. Dat is democratisch niet per se fout, maar wel slecht uitlegbaar: een begroting die iedereen een beetje binnenboord houdt kan tegelijk niemand echt verantwoordelijkheid laten nemen.

Het echte probleem is niet links of rechts, maar dat een begroting blijkbaar al naar de Raad van State moet voordat de politieke keuzes zijn gemaakt. Even rekenen: als daarna nog stikstof, WW, WIA, belastingen én medisch-ethische punten moeten worden uitonderhandeld, heet dat geen begroting maar een wensenlijst met deadline.

Ach ja, voor ons thuis begint de begroting niet op Prinsjesdag maar bij de automatische afschrijving van de zorgverzekering en de boodschappen. Als er straks weer “gerichte steun” komt, maak het dan simpel, want mantelzorgers hebben geen tijd om vijf formulieren en een rekentool uit te pluizen.

Wat in dit soort onderhandelingen vaak verdwijnt, zijn de uitvoerders: gemeenten, provincies en uitvoeringsinstanties krijgen straks weer beleid op hun bord zonder mensen, geld of tijd om het uit te voeren. Een compromis is pas verstandig als het ook uitvoerbaar is; anders schuif je de chaos gewoon door naar het loket en de burger. Dat is geen begrotingskunst maar bestuurlijke luiheid.

Het kabinet onderhandelt niet alleen met oppositiepartijen, maar ook met de Raad van State als deadline. Even rekenen: vrijdag een begroting opsturen en daarna nog de politieke hoofdpijn oplossen betekent dat de volgorde verkeerdom staat. Dat is geen puzzel, dat is eerst de doos opsturen en daarna de stukjes bestellen.