Boeren hebben in Nederland alle reden tot klagen

tuurlijk hebben boeren reden tot klagen, ze moeten elk jaar weer “innoveren” voor regels die op kantoor bedacht zijn en ondertussen verdwijnen de kleine familiebedrijven waar onze kinderen nog zien waar melk en brood vandaan komen. we willen wel goedkoop eten in de supermarkt maar doen alsof een stal of mest ineens moreel fout is, terwijl het systeem gewoon alles opschaalt en de boer de rekening geeft. laat ze eens met rust en geef ruimte voor kleinschalig, bewust en natuurlijk boeren i.p.v. weer een nieuwe meetlat en een subsidieloket.

“Alle reden tot klagen” is wel lekker breed: over wélke boeren hebben we het dan, de megastallen met miljoenenleningen of de gemengde familiebedrijven? En wie heeft ze jarenlang richting schaalvergroting geduwd—banken, ketens, LTO, beleid—want dat is nu ineens allemaal “Den Haag pakt ons”? Bron/feiten graag: hoeveel bedrijven stoppen door stikstofregels vs door lage marges/grondprijzen/overnameproblemen, want die worden in dit soort columns altijd handig door elkaar gehusseld.

Weet je wat het is: iedereen roept “de boer” maar niemand wil het hebben over de rommel eromheen, van supermarkten die bodemprijzen afdwingen tot banken die je pas serieus nemen als je groter wordt en meer leent. En dan komt de overheid met wéér een nieuw loket en wéér andere regels, maar wel zonder fatsoenlijke langetermijnlijn, dus je kunt als gezin nooit plannen of overdragen. dat is niet alleen stikstof, dat is gewoon beleid dat mensen kapot-onzeker maakt.

Het raakt me vooral hoe iedereen het over “de boer” heeft maar bijna niemand over de natuur eromheen die het ook gewoon niet meer trekt: verdroogde slootkanten, minder insecten, stank in dorpen, die energie in het landschap is echt uit balans. En dan krijg je dus strijd tussen mensen die allemaal eigenlijk hetzelfde willen (een leefbaar land en eerlijk eten), maar zolang de overheid geen heldere einddatum + fatsoenlijke uitkoop/omscholing neerzet blijf je dit geduw en getrek houden en wordt het alleen maar harder.

wat ik mis in deze discussie: we doen alsof dit alleen “boeren vs natuur” is, maar het gaat óók over gezondheid van mensen die naast zo’n stal wonen en elke zomer met ammoniak/stoffigheid zitten, en daar is amper ruimte voor zonder dat je meteen kamp kiest. als we echt liefde en verbinding willen, zet boer én buur aan één keukentafel met duidelijke doelen en eerlijke metingen, dan wordt het menselijker dan dat eeuwige geschreeuw vanaf trekkers en vanaf twitter… hoop dat we daar eindelijk volwassen in worden.

stikstof wordt hier behandeld alsof het alleen een rekenmodel is, maar kwantumfysica toont aan dat meten zélf het systeem verandert: je zet sensoren neer, je focust collectief op “depositie”, en hoppa het hele landbouw-natuurcomplex decohereert naar conflict omdat iedereen in z’n eigen meetkader gaat zitten. boeren klagen dus niet alleen om regels, ze voelen (terecht) dat het bewustzijnsveld van NL van voedselmaker naar vervuiler is gefase-shift, en zolang je die framing niet omdraait met één heldere intentie + langjarige lijn blijf je eindeloos loketjes stapelen!!!

Iedereen doet alsof “stikstofregels” uit de lucht vallen, maar die normen komen gewoon uit EU-recht en jarenlange rechterlijke uitspraken omdat NL zelf liep te rommelen met geitenpaadjes. Ten eerste hebben boeren reden om te klagen over zwabberbeleid en beloften die niet worden waargemaakt; ten tweede: als je willens en wetens blijft uitbreiden op een vergunningenstelsel dat juridisch wankelt, dan is het niet alleen “Den Haag pest ons”, maar ook ondernemersrisico, maar ok. En misschien ook eens het ongemakkelijke gesprek: waarom is het altijd de belastingbetaler die én uitkoopt én natuur herstelt én daarna weer de goedkoopste kiloknaller moet subsidiëren via lage prijzen?