Staatsfonds Noorwegen boekt recordwinst in eerste helft van dit jaar

Leuk zo’n recordwinst, maar het is vooral “tech ging omhoog” en dus ook gewoon een enorme concentratierisico-bom als dat sentiment straks draait. Wat veel mensen niet weten: zo’n fonds is voor Noorwegen ook een soort nationale buffer tegen stress (minder bezuinig-paniek), maar ondertussen pompen we wel weer extra geld in dezelfde paar megabedrijven die al alles opslokken. Overigens: bijna 2.000 miljard en dan doen we in NL nog alsof pensioenfondsen de grote boeman zijn, terwijl dit precies hetzelfde spel is maar met een Noors vlaggetje erop.

Hier op het land voelt zo’n recordwinst vooral als: weer papier rijker door tech, terwijl je voor stroom, machines en grond gewoon meer betaalt en dat “rendement” nergens terugziet. Mooi voor Noorwegen dat ze olie omzetten in een spaarpot, maar als dat fonds tegelijk in bedrijven zit die overal datacenters neerplempen en energie opslurpen, dan is het ook gewoon winst met een dikke rekening erachter. Benieuwd hoeveel van die 1.990 miljard nou echt in iets zit waar je later ook nog wat aan hebt, buiten koersgrafiekjes.

Recordwinst klinkt lekker, maar bij zo’n fonds is het vooral: markten omhoog = winst, markten omlaag = “jammer joh”, en dat kan zomaar tientallen miljarden schelen zonder dat er één Noor harder werkt. En die 1.990 miljard is ook niet een pinautomaat voor wegen en zorg, daar zitten politieke regels en een uitgavenplafond op, anders blaast zo’n spaarpot je economie juist op. Het verschil met NL is vooral dat zij één eigenaar hebben en één verhaal (“olie omzetten in vermogen”), hier gaan we al ruzieën als iemand “pensioen” en “risico” in één zin zet.

het probleem is dat iedereen zo’n recordwinst leest als “Noorwegen is geniaal”, terwijl het in de praktijk vooral valutarisico + marktrisico is: die 1.990 miljard is in euro’s leuk, maar voor Noren telt NOK en als de kroon meebeweegt kan je koopkracht zo weer anders liggen. de oplossing is dat je zo’n fonds niet op winstkoppen beoordeelt maar op robuuste governance: brede spreiding, harde rebalancing-regels en vooral niet gaan graaien voor elk politiek projectje, anders wordt het een pinautomaat en ben je je buffer kwijt zodra het tegenzit.

Juridisch gezien is die “recordwinst” vooral een governance-test: het fonds mag niet de facto verworden tot een politiek spaarvarken, want dan krijg je meteen gedoe met de begrotingsregel en de onafhankelijkheid van het mandaat. En vergeet de compliance-kant niet: Noorwegen heeft stevige ethische uitsluitingscriteria, dus als tech straks weer in de hoek zit met privacy/AI/mededinging, dan kan “we moeten eruit” net zo hard in het rendement snijden als een beursdip. Winstkoppen zijn leuk, maar het echte verhaal is: houden ze de discipline als het parlement begint te trekken aan die 1.990 miljard.

Ik zeg het al jaren: dat Noorse “staatsfonds” is gewoon een gigantische geldpomp richting dezelfde Big Tech en banken die ondertussen overal de regels schrijven, en dan klappen de media er een feelgood-kop “recordwinst” op. Als ex-verpleegkundige heb ik gezien hoe die corporate macht doorwerkt tot in de zorg (software, data, inkoop, prijsafspraken) maar niemand wil dat verband zien want dan moet je toegeven dat “markt” en “governance” vooral een marketingverhaal is!! wacht maar tot er een dip komt, dan mag de gewone Noor (en wij straks ook) weer de broekriem aantrekken terwijl de boardrooms al lang hebben gecasht.

Ja jong, Noorwegen is gewoon olie omgezet in een spaarpot en wij hebben het hier opgemaakt en daarna lopen janken dat alles “onbetaalbaar” is. En ondertussen zit dat fonds ook gewoon dik in wapens, mijnbouw en dat soort rommel, dus niet doen alsof ’t alleen maar slimme tech-centjes zijn hè.

Recordwinst en iedereen doet alsof het “Noorse wijsheid” is, maar het is ook gewoon: olie- en gasgeld dat via Wall Street weer macht concentreert bij dezelfde aandeelhouders — en wij mogen dan klappen omdat het een staatsfonds heet. En ondertussen pronkt Noorwegen groen, terwijl dat fonds meeprofiteert van supply chains vol uitbuiting en klimaatschade… oh ja want rendement is blijkbaar more important dan rechten. Zet die 1.990 miljard eens in publieke infrastructuur en echte transitie i.p.v. nog meer private tech-accumulatie.