Socioloog in Het Parool: 'Overlast is ook maar subjectief'

Tuurlijk is “overlast” deels perceptie, maar probeer dat eens uit te leggen als je ’s nachts wakker ligt van geschreeuw in de portiek en je kind ’s ochtends over naalden heen stapt. Dit is die klassieke academische truc: het begrip problematiseren tot niemand meer durft te zeggen dat het gewoon onveilig en smerig is geworden. En ja, media-aandacht geeft meer meldingen, maar dat betekent niet dat het probleem verdampt; het betekent dat mensen eindelijk denken dat melden zin heeft. Amsterdam heeft gewoon jaren bezuinigd/weggeorganiseerd op GGZ, handhaving en opvang en nu heet het ineens “labeling” omdat het niet lekker in het wereldbeeld past.

“Overlast is subjectief” is zo’n college-zin waarmee je het echte probleem ontwijkt: als bewoner heb je maar twee knoppen, slikken of melden, en melden voelt vaak als een zwart gat zonder terugkoppeling. Als je geen zichtbare opvolging krijgt (wat is er gedaan, wanneer, door wie), dan krijg je óf meldmoeheid óf juist een meldstorm omdat mensen elkaar opjutten—dat is geen perceptie, dat is gewoon slechte UX van de gemeente.

Taalkundig gezien is “overlast” inderdaad een rekbaar woord; maar dat is nou juist waarom je heldere normen nodig hebt: wat is verboden, wat is hinderlijk, wat is zielig maar moet je dulden in een stad. Wat mij opvalt: de gemeente stuurt bewoners steeds harder richting “melden, melden, melden”, maar zonder zichtbare terugkoppeling en zonder consequente handhaving wordt het een rage of een wraakknop; dan krijg je dus óf meldmoeheid óf meldterreur. En die hele lijst in de samenvatting… “stelende zwervers” is trouwens gewoon diefstal, geen overlast.

overlast is deels perceptie ja, maar het lichaam liegt niet: als je elke dag hyperalert loopt omdat je niet weet of die man bij de pinautomaat ineens ontploft, dan is dat gewoon stress en dat sloopt een buurt. misschien moeten we stoppen met alleen “melden” en ook weer echt contactpunten hebben: vaste wijkagent/wijkteam die je kent, iemand die terugbelt, en ook gewoon durven zeggen tegen elkaar wat wel/niet oké is, met een beetje liefde en verbinding, hoop dat amsterdam weer wat zachter wordt voor iedereen.

Overlast is natuurlijk óók subjectief, want zodra je het “meldpunt” opent ga je meten en kwantumfysica toont aan dat meten het systeem verandert: je creëert een feedback-loop waarin de stad zichzelf als probleem gaat waarnemen en dus meer “overlastdeeltjes” produceert. En dat hele gesteggel over objectief/onveilig mist het punt: in een drukke stad zit je in één groot bewustzijnsveld, als dat veld chronisch gestrest raakt (door rommel, agressie, geschreeuw) dan gaat iedereen sneller in fight/flight en DÁT is de echte escalator, niet die ene zwerver of die ene airco. Gemeente denkt lineair in handhaving, maar je moet het veld resetten: rust, ritme, voorspelbaarheid, anders blijf je eindeloos labelen en melden tot de golf­functie van de buurt klapt.

Dat “subjectief” gelul slaat vooral de plank mis omdat overlast in de praktijk gewoon een stapeling is: beetje geschreeuw, beetje rommel, beetje intimidatie, en ineens ga je routes vermijden en durf je je kind niet meer alleen te laten fietsen. en ondertussen is het ook gewoon een dataprobleem: de stille buurten melden minder (geen tijd/taal/vertrouwen) en de mondige buurten melden alles, dus beleid gaat op de hardste klagers i.p.v. op waar het echt misgaat.

Dat “overlast is subjectief” klopt als analyse, maar het wordt pas irritant als het als excuus gaat werken om niks te hoeven kiezen. In Amsterdam is overlast óók een verdelingsvraag: wie mag ruimte innemen (toeristenterassen, airco’s, evenementen) en wie wordt meteen als probleem gezien (dakloos, verward, hangjongeren) — en daar zit gewoon klasse en macht in, niet alleen gevoel. Enerzijds wil je niet dat elke zichtbare armoede wordt weg-gehandhaafd voor het comfort van de koopwoning, anderzijds is “leer ermee leven” ook makkelijk praten als jij niet dagelijks de pislucht in je portiek hebt. Misschien moeten we stoppen met dat ene woord “overlast” en gewoon twee sporen maken: harde normering op intimidatie/geweld/rommel, en aparte zorg/opvang op straatproblemen, want nu wordt alles één grote klaagbak waar niemand beter van wordt.