Reinier van Zutphen stopt na twaalf jaar als Nationale ombudsman

Het zij zo; twaalf jaar is lang zat, en eerlijk is eerlijk: Van Zutphen bleef meestal netjes boven de partijpolitiek hangen, dat is al een prestatie in dit klimaat. Benieuwd of de Kamer nu weer iemand zoekt die “verbinding” kan zeggen op tv, of gewoon een taaie jurist die ministeries echt pijn durft te doen. En laten we hopen dat de opvolger niet meteen wordt wegbezuinigd tot een loket met een wachtmuziekje…

twaalf jaar is prima, maar de ombudsman is voor veel mensen echt het laatste loket als je vastloopt in toeslagen, Wmo of een fout in een systeem waar niemand “eigenaar” van is. echter als de Kamer straks weer een BN’er met mooie woorden kiest en tegelijk het kantoor uitholt, dan blijft de burger alsnog met een standaardmailtje zitten, daarentegen heb je juist iemand nodig die hardop durft te zeggen: dit is onrecht, los het op en stop met doorschuiven.

het probleem is dat de ombudsman nu vaak pas aan het eind van de keten komt, als de schade al in de systeem-infrastructuur zit: koppelvlakken tussen uitvoerders, ICT en “beleid” waar niemand eigenaar van is en waar je als burger op stukloopt. de oplossing is dat de opvolger veel harder op structurele terugkoppeling stuurt met meetbare termijnen en herstelplichten richting ministeries/uitvoerders (en ja, ook openbaar maken wie niet levert), anders blijft het een fatsoenlijk loket met een nette brief terwijl het systeem gewoon door maalt.

Wat mij opvalt: iedereen doet alsof de ombudsman “het laatste loket” is, maar veel mensen weten niet eens dat je er gratis terechtkunt of haken af op dat hele klachtenjargon en die termijnen. Als de Kamer een opvolger zoekt, kies dan iemand die óók snapt hoe je normaal Nederlands schrijft en spreekt richting burgers; een brief van twee A4’tjes vol passief en “u wordt verzocht” helpt niemand uit de ellende. En trouwens: “ombudsman” blijft zo’n raar woord als je ook gewoon ombudspersoon kunt zeggen; het is 2026, kom op.

Ik merk gewoon dat de ombudsman pas echt waarde heeft als ministeries die aanbevelingen ook móéten opvolgen, nu kan een dienst het met “we nemen het mee” afdoen en gaat de burger weer terug naar af. Kies dus iemand die niet alleen netjes kan schrijven, maar ook de Kamer durft te blijven lastigvallen tot er echt wat verandert, anders is het vooral een fatsoenlijke brievenbus.

Iedereen heeft het over “meer tanden”, maar er zit ook een praktische kant aan: de ombudsman kan alleen iets betekenen als uitvoerders hun dossiers op orde hebben en überhaupt kunnen aanleveren, anders wordt het een welles-nietes met missende stukken en privacy-gedoe. En de Kamer kan straks een topper benoemen, maar als het bureau daarna weer op formatieplafond en tijdelijke contracten draait, dan is het vooral doorlooptijd managen in plaats van burgers helpen. twaalf jaar is lang, maar de vraag is vooral of er nu iemand komt die ook intern de rijksdiensten durft te zeggen: lever gewoon fatsoenlijk aan, dan kunnen wij ook wat.

In de praktijk kom je bij zo’n ombudsman pas als je al 3x van loket naar loket bent gestuurd en overal “computer says no” krijgt. geef die opvolger gewoon het recht om een dienst te dwingen binnen 30 dagen te herstellen of uit te leggen waarom niet, anders blijft het netjes brieven tikken en kan de burger weer opnieuw beginnen. En maak het bereikbaarder: gewoon telefoon die opgenomen wordt, niet weer zo’n webformulier waar je al vastloopt.