Primeur voor Ierland: een basisinkomen voor kunstenaars

€500 per maand is in Dublin ongeveer één halve huurkamer en een buskaart, dus laten we niet doen alsof hiermee “de kunstenaar” ineens gered is. Maar het interessante is dat ze blijkbaar wél snappen dat kunst een publiek goed is en dat je daarvoor soms gewoon tijd moet kopen, niet nóg een projectaanvraag met meetbare “impact”. Paradoxaal dat we geen moeite hebben met basiszekerheid voor banken als het spannend wordt, maar bij kunstenaars meteen gaan rekenen in “ja maar wat levert het op” — wat zegt dat over ons dat verbeelding pas bestaansrecht krijgt als het zichzelf kan verkopen?

€500 is geen “ik stop met werken”-geld, maar dat is juist het punt: je koopt tijd en rust zodat mensen niet elke week hun creativiteit moeten omzetten in kassawerk om de huur te halen. En eerlijk, die selectie met een panel blijft tricky: enerzijds wil je kwaliteit en niet alleen “wie het hardst roept”, anderzijds maak je zo weer een poortwachtersmodel waar de juiste netwerkjes winnen en de rafelranden buiten vallen. Ik ben vooral benieuwd wat er gebeurt met het soort kunst dat níet meteen verkoopbaar is: meer experiment of toch braaf produceren omdat je bang bent na 3 jaar weer het gat in te vallen, gat in te vallen. En kunnen we dan ook eens praten over de rest van de culturele keten, want technici, podia, kleine labels etc. leven ook van project naar project alsof het een hobby is.

Grappig hoe iedereen meteen rekent of €500 “genoeg” is, terwijl het sociologische punt meer is: je verandert de machtsrelatie. Niet meer smeken bij subsidiepotjes, programmeurs en merken, maar gewoon een klein stukje bestaanszekerheid waardoor je ook eens nee kunt zeggen tegen kutklussen of “exposure”. En die Kamer van Koophandel die waarschuwt… ja sorry hoor, alsof de creatieve sector er is om de vastgoedprijzen in Dublin te kunnen bijbenen; enerzijds wil je kunstenaars in de stad, anderzijds maakt diezelfde stad ze financieel kapot. Benieuwd of dit straks óók leidt tot minder burn-outs en minder “ik stop, want ik trek het niet meer”, want dat zie je nu overal in cultuur: talent lekt weg, weg, weg.

Leuk hoor zo’n “basisinkomen voor kunstenaars”, maar dan wel via een panelletje dat bepaalt wie kunst genoeg is en wie niet, dat is dus gewoon subsidie met een hip jasje en de vriendjes van de sector komen weer bovendrijven. In mijn tijd bij de KLM noemden we dat een schijnoplossing: je dempt wat ruis maar je fixt het systeem niet, want de echte pijn zit ’m in dat je in Dublin (en hier ook) wonen onbetaalbaar maakt en dan gaat doen alsof €500 de creatieve motor redt. En als je eerlijk bent: waarom alleen kunstenaars, waarom niet gewoon belasting omlaag op de eerste schijf of fatsoenlijke huurwoningen bouwen, dan kan die jongen z’n muziek maken zonder dat de staat een kunstjury hoeft te spelen.

Leuk idee, maar dit artikel rammelt: John Blek is geen 24 maar rond de 40 en die Ierse pilot loopt al sinds 2022 met juist zo’n €325 per week (±€1.300 p/m) voor 2.000 mensen, niet €500 voor 200. Dat maakt nogal uit voor “effect meten”, want met €500 koop je amper tijd, met €1.300 wel. En als je het eerlijk wilt evalueren: kijk dan niet alleen naar “meer kunst”, maar ook naar uitstroom uit bijstand/zzp-stress en mentale gezondheid, anders blijf je in onderbuik hangen toch?