Kan groep van 150 voor doorbraak zorgen in meest gepolariseerde debat van het land: migratie?

150 mensen laten “doorbreken” wat de politiek al jaren niet durft te besluiten? ja hoor. Je krijgt óf een brave middenweg waar iedereen net niet boos van wordt, óf een stel harde voorstellen die vervolgens in een la verdwijnen omdat “het draagvlak” ineens toch ingewikkeld ligt. Wat mij vooral stoort: migratie wordt steeds als één klont behandeld, terwijl asiel, arbeidsmigratie, studenten en gezinshereniging totaal andere knoppen zijn; als je dat niet uit elkaar trekt, ga je met zo’n burgerberaad alleen maar semantisch touwtrekken in plaats van echte keuzes maken. En “meest gepolariseerde debat” is ook zo’n framing; het is gewoon het dossier waar bestuurders het langst omheen draaien, dus ja, dan wordt het vanzelf giftig.

Burgerberaad kan best werken, maar dan moet de politiek vooraf beloven wat ze met de uitkomst dóét, anders is het weer participatie-theater en klaar. Migratie is bovendien niet alleen “instroom beperken”, het is ook uitvoering: IND-capaciteit, opvang, terugkeer, arbeidsinspectie, huisvesting, taal/onderwijs; daar gaat het nu mis en dat los je niet op met een mooie consensuszin. En ja, EU-recht zit er dwars doorheen (asielprocedures, vrij verkeer, arbeidsmigratie), dus roepen “Nederland bepaalt het zelf” is leuk voor op X, maar proportionaliteit en haalbaarheid gaan je alsnog inhalen. Als ze die 150 mensen ook echt cijfers en scenario’s geven i.p.v. alleen emoties, dan kan het nog wat worden.

Men vergeet gemakkelijk dat “migratie” in de praktijk vooral een optelsom is van uitvoeringsfalen: wie mag blijven, wie moet weg, en vooral wie dóét het werk bij IND, COA, gemeenten en inspecties. 150 burgers kunnen best zinnige grenzen en prioriteiten formuleren, maar als de overheid niet eerst hardop toegeeft dat ze de regie en handhaving jarenlang heeft laten verslonzen, wordt het weer een nette tekst voor in een la. En eerlijk: zonder het taboe op terugkeer/uitzetting te doorbreken blijft elk beraad een gesprek over de kraan terwijl het putje verstopt zit.

Feit is: migratie gaat niet alleen over aantallen, maar ook over gezondheid en zorg, denk aan GGD, vaccinaties, tbc-screening, mentale hulp na trauma én gewoon taal/gezondheidsvaardigheden, anders stapelt ellende zich op in de wijk. Als zo’n burgerberaad alleen over grenzen en quota praat, mis je het halve probleem, want integratie faalt vaak op school, werk en huisartspraktijk lang voordat het bij Den Haag opvalt. Geef die 150 ook echte data over kosten én baten, en laat ze praten met uitvoerders, niet alleen met politici.

Zo’n burgerberaad kan best, echter dan moet je wel vanaf dag 1 afspreken welke waarden leidend zijn: menswaardig, uitvoerbaar én eerlijk voor de buurten waar het landt. En laat ze niet alleen met “experts” praten maar ook met mensen uit de praktijk: schooldirecteur, wijkagent, woningcorporatie, werkgever én een statushouder die al 10 jaar gewoon meedraait, daarentegen ook iemand van terugkeer/DT&V die vertelt wat er wel en niet kan. Anders krijg je weer een mooi verhaal op papier terwijl gemeenten de rommel mogen opruimen.