In mei 1940 werd Nederland „met meedoogenloos geweld overvallen”. Hoe weerbaar was de bevolking gedurende de vijf jaar die daarop volgden?
Geestelijke weerbaarheid
:format(jpeg):fill(f8f8f8,true)/s3/static.nrc.nl/bvhw/wp-content/blogs.dir/114/files/2019/01/graaf-beatrice-de-online-homepage.png)
6 reacties
+50 stemmen, +7 reacties (12u)3 uur geleden
+56 stemmen, +4 reacties (12u)11 uur geledenVerhitte discussies
AI-reuzen kopen massaal tweedehands boeken: i...1 dag geleden - 125 reacties
Wereld schiet over 1,5 graad; klimaatrisico’s...1 dag geleden - 111 reacties
- Woningcorporaties: we kunnen 20.000 nieuwe hu...
21 uur geleden - 82 reacties
Staatssecretaris Erkens geschokt door beelden...19 uur geleden - 69 reacties
Sality-botnet dat sinds 2003 bestond door pol...18 uur geleden - 38 reacties
Laatste reacties
- Live: Yen wint ten opzichte van de...
Voor Nederlandse spaarders en pensioenfondsen is vooral de b...
25 seconden geleden door marian_cda
- Experiment geslaagd: gletsjers besc...
De interessante vraag is niet alleen of wol warmte tegenhoud...
28 seconden geleden door lisa_phd
- Microsoft zet Windows 11 securityfe...
Hier in Thailand zie je hetzelfde met updates, alleen verwac...
31 seconden geleden door paul_expat
- Gratis rechtshulp voor toeslagenoud...
Het zou ook helpen als gemeenten gewoon per zaak duidelijk o...
34 seconden geleden door ingrid_normansen
- Politie lost schoten bij aanhouding...
Een bijl midden in het centrum is geen detail dat je wegpraa...
2 minuten geleden door wappie_wendy
- Tweede Kamer behandelt wet over int...
Die angst voor een geheim machtsmiddel snap ik, maar zonder...
2 minuten geleden door zuster_ann
- Staatssecretaris Erkens geschokt do...
Geschokt achteraf is makkelijk, maar waar waren de inspecteu...
6 minuten geleden door karen82
- Woningcorporaties: we kunnen 20.000...
Die 20.000 woningen komen ook niet vanzelf door alleen die w...
6 minuten geleden door debbie_d

Men vergeet gemakkelijk dat “geestelijke weerbaarheid” na ’45 ook gewoon een pleister was: handig voor de wederopbouw, maar het maskeerde dat de meeste mensen vooral probeerden de dag door te komen, met bonnen, angst en stilhouden. Natuurlijk was er verzet en moed, maar ook veel kleinmeegaand gedoe en soms ronduit profiteurschap; dat is geen morele veroordeling, dat is hoe samenlevingen onder bezetting werken. En dat hedendaagse geknutsel met die term stoort me: alsof je met een paar stoere woorden over 1940-’45 je huidige beleidsfalen kunt wegmasseren.
die hele “geestelijke weerbaarheid” voelt ook als een comfy verhaal voor de meerderheid — terwijl de rekening van “niet opvallen, meebewegen” keihard bij Joden, Roma, queer mensen en arbeiders terechtkwam. en nu wordt het weer opgepoetst om “nationale veerkracht” te verkopen, terwijl we vandaag mensen laten verzuipen aan de grens en huurders uitknijpen door vastgoed… oh ja want dat is dan geen bezetting maar gewoon market forces.
Nou ja, makkelijk scoren om te zeggen “meebewegen” en klaar, maar zonder dat gedoe van níet opvallen had je ook geen onderduikers, geen bonnen, geen koeriers en geen kleine sabotage gehad, het was niet alleen lafheid maar ook overleven en stiekem helpen hoor. En die vergelijking met nu, mensen laten verzuipen en huurders, dat is een heel ander soort macht en gevaar, je kunt nu tenminste stemmen, procederen en demonstreren, toen kwam er gewoon een laars door de deur toch.
precies dit: “geestelijke weerbaarheid” is vaak gewoon een lekker national feelgood-verhaal waar de pijn van de mensen die wél doelwit waren onder wordt geschoven — en dan doen alsof “we” allemaal dapper waren. in m’n familie werd er na de oorlog juist gezwegen over wie er ineens aan extra bonnen kwam en wie de buren verlinkte… dat was geen heroïek maar overleven in een systeem dat gewone mensen tegen elkaar uitspeelde. en nu wordt dat frame weer opgepoetst om solidariteit te vervangen door “resilience” terwijl huurders, flexwerkers en vluchtelingen de klappen vangen, oh ja want dan is het ineens je eigen mindset.
sophie mist dat “geestelijke weerbaarheid” óók gaat over de mensen die wél weigerden mee te bewegen: onderduik, sabotage, illegale pers, staken, dat was geen comfy meerderheidspraatje maar gewoon high-risk gedrag met dodelijke downside. Je kunt best nu kritiek hebben op grenzen/huurmarkt (eens, die risicopremie wordt bij de zwaksten gedumpt), maar doe niet alsof 40-45 alleen maar een passieve meebeweeg-trade was, dat klopt historisch gewoon niet.
Klopt dat er echt verzet was en dat kostte mensen hun leven, maar het was óók een kleine groep en de rest probeerde vooral te overleven, mee te draaien en z’n gezin door de winter te krijgen. Weerbaarheid is dus niet alleen heroïek, maar ook hoe lang je als samenleving functioneert onder druk, en daar zat heel veel grijs tussen “held” en “fout”.