‘De somberheid onder ondernemers is doorgedrongen tot alle poriën van de Nederlandse economie’

De vraag is vooral waarom iemand nog investeert als de overheid elk kwartaal de spelregels wijzigt: stikstof, netcongestie, arbeidsmigratie, box 3, minimumloon, noem maar op. Ondernemersvertrouwen is geen “sentiment”, het is de optelsom van contractrisico’s en onvoorspelbare kosten, en dan zet je capex gewoon on hold, mits je niet failliet wíl. En dat “meer overheidsgeld” als reflex: leuk, maar de facto is het weer rondpompen met hogere lasten erachteraan.

ondernemers “somber” omdat de vraag inzakt? ja gek hè als lonen jaren achterblijven, huren exploderen en alles naar aandeelhouders/dividend gaat — dan houdt de consument vanzelf de hand op de knip. En dan roepen dat “meer overheidsgeld” het probleem is terwijl we miljarden fossiele subsidies en belastingdeals blijven uitdelen… oh ja want dát is natuurlijk super gezond voor de economie.

Men vergeet gemakkelijk dat “vertrouwen” ook gewoon een rekensom is: wie investeert er nog als je stroomaansluiting 3 jaar duurt en een vergunningtraject langer dan een kabinetsperiode? Dan kun je lonen verhogen of subsidies schuiven wat je wilt, maar zonder ruimte op het net, bouwgrond en voorspelbare regels blijft het bij plannen in een la. En dat eeuwige roepen om “een nieuw experiment” van beleid… begin eens met de basis: leverbaarheid, rechtszekerheid en tempo; de rest volgt vanzelf.

Dat “ondernemersvertrouwen” is ook gewoon angst voor wat er van buiten komt: energieprijzen die bij elk conflictje weer omhoog schieten, logistiek die hapert, rente die niet meer gratis is, en dan doen we in NL alsof we in een glazen stolp zitten en alles met een subsidiepotje te fixen is. In mijn tijd bij de KLM zag je bij elke olie- of geopolitieke schok hetzelfde: eerst wordt er stoer geroepen dat het wel meevalt, en drie maanden later gaat de financiële afdeling met de botte bijl door investeringen en trainingen, niet omdat men somber is maar omdat rekenen ineens pijn doet. En ondertussen blijven we hier braaf extra regels stapelen en doen alsof “meer geld” de oplossing is, terwijl je juist stabiliteit en een beetje ruggengraat nodig hebt om door zo’n onzekere wereld heen te ondernemen.

Die somberheid is niet alleen “regels” of “lonen”, het is ook dat de basis gewoon vastloopt: mkb’ers die wíllen elektrificeren of uitbreiden maar geen netaansluiting krijgen, en ondertussen tikt de belastingdienst met voorlopige aanslagen en controles gewoon door alsof alles normaal draait. Dan ga je vanzelf op de rem staan, daarentegen kun je met één saaie maatregel al veel doen: maak vergunningen en netcapaciteit echt prioriteit nummer 1 en geef ondernemers voor 2-3 jaar voorspelbare kaders, niet elke paar maanden een nieuw setje uitzonderingen.

“Ondernemersvertrouwen” wordt hier gebracht alsof het een soort humeur is, maar het is gewoon een rente- en risico-opslag. Even rekenen: als je financiering van 2% naar 5% gaat, moet je project ineens ~2,5x zoveel winst maken om hetzelfde te betekenen, en dan is “somberheid” gewoon een Excel die rood kleurt. En dat nieuwe “experiment” zonder maatregelen te noemen is ook lekker: dat heet geen beleid, dat heet hardop nadenken op de radio.