"Nu oordelen over corona is makkelijk, maar bent u vergeten hoe bang we waren?"

ja we waren bang, klopt, maar angst is geen vrijbrief om grondrechten op pauze te zetten en elke kritische vraag als “complot” weg te hoonlachen. ten eerste hebben media/politiek die paniek ook actief aangejaagd met dagtellers, IC-plaatjes en morele chantage, ten tweede is “achteraf is makkelijk” precies het excuus waardoor niemand ooit verantwoordelijkheid neemt voor rare regels, boetes en selectieve data, maar ok laten we vooral doen alsof het allemaal onvermijdelijk was.

Wat mij opvalt: we doen nu alsof het alleen ging om angst versus vrijheid, maar het echte gif zat ’m in de wisselende boodschap. Eerst “mondkapjes helpen niet”, dan “ze zijn verplicht”, eerst “vaccin stopt transmissie”, dan “toch vooral tegen ernstige ziekte”; dat soort draaiingen zonder fatsoenlijke uitleg sloopt vertrouwen sneller dan welke wappie ook. En taalkundig gezien was “met de kennis van toen” een geweldig rookgordijn: het suggereert pech en noodlot, terwijl er óók gewoon keuzes zijn gemaakt over wie je wel en niet liet meepraten, welke cijfers je groot maakte en welke je wegmoffelde. Dat je bang was, snap ik; dat je daarna geen volwassen verantwoording aflegt, is een ander verhaal.

die “angst” was niet alleen emotie, dat was een meetopstelling: elke persconferentie met grafiekjes en dagtellers was een constante observatie die het hele sociale systeem in één toestand liet collap sen, namelijk gehoorzaamheid + vijanddenken. kwantumfysica toont aan dat als je continu meet, je het systeem bevriest (quantum zeno), dus ja: je kreeg regels-theater en morele paniek omdat het bewustzijnsveld geen kans kreeg om te relaxen en te decoheren naar normaal gedrag. en dan nu doen alsof het allemaal “met de kennis van toen” was… nee, het was vooral met de angst van toen, en die is gewoon bewust aangejaagd omdat het bestuurlijk zo lekker stuurt.

Men vergeet gemakkelijk dat angst óók bestuurlijk gemak oplevert: in maart 2020 was het improviseren, prima, maar daarna is er jaren lang gedaan alsof noodrecht de normale stand werd en alsof tegenspraak per definitie verdacht was. Wat mij nog steeds stoort is dat er nauwelijks fatsoenlijke evaluatie is van de rechtsstatelijke kant: wie nam welke beslissing, op basis van welke stukken, en waarom mocht de Kamer zo vaak alleen achteraf knikken? En dat complotdenken kwam niet uit het niets vallen; als je beleid maakt met persconferenties en lekken in plaats van heldere wetten en debat, dan kweek je vanzelf wantrouwen.