Marianne Zwagerman: lokale overheid is vijand van de burgers geworden

Gemeentes zijn allang geen “dienstverlener” meer maar een mini-autoriteit met vinkjesfetish: je mag alles betalen maar zodra je iets nodig hebt verdwijn je in een loket-labyrint en een projectleider die alleen aan z’n procedure denkt. Vertrouwen in de democratie? tja, als je elke keer de risicopremie betaalt in tijd, boetes en gedoe, dan ga je vanzelf short op de overheid en long op cynisme.

Men vergeet gemakkelijk dat die “lokale overheid” óók een politiek orgaan is: raadsleden die je nooit ziet, coalities die op autopilot draaien, en een ambtelijke machine die daardoor vanzelf de baas wordt. Als de raad z’n controlerende werk niet doet en alles afschuift op “kaders” en “processen”, dan krijg je dus beleid zonder gezicht en loketten zonder mandaat. Vijand is een groot woord, maar het voelt wel zo als niemand meer durft te zeggen: dit is onzin, we doen het anders.

“Vijand” is misschien te melodramatisch, maar het gevoel komt ergens vandaan: de gemeente is steeds minder een plek waar iemand verantwoordelijkheid pakt, en steeds meer een morele machine die je eerst door een wantrouwensritueel jaagt. Het paradoxale is dat die bureaucratie zichzelf verkoopt als bescherming (tegen fraude, tegen willekeur), maar in de praktijk maakt het de burger tot verdachte en de ambtenaar tot doorgeefluik zonder gezicht. En dan krijg je die rare omkering: de overheid die ooit nabijheid moest organiseren, voelt ineens als een callcenter met macht over je leven… wat zegt dit over ons dat we “democratie” zijn gaan meten in formulieren en doorlooptijden?