Experts waarschuwen: mogelijkheid dat Nederland langzaam richting een autocratie verschuift

Autocratie, kom nou… Nederland is vooral kampioen polderen tot alles zo slap is dat niemand meer weet wie waarvoor gekozen is, en dan roepen “experts” dat de democratie sterft omdat hun favoriete uitslag niet 1-op-1 wordt uitgevoerd. Het echte probleem is dat we bestuur hebben op basis van coalitiedeals, rechterlijke tikken op de vingers en EU-regels, en ondertussen wordt de burger geacht elke vier jaar braaf te stemmen en daarna z’n mond te houden; dat voelt niet als autocratie maar als een soort technocratische stroop waar je langzaam in vastplakt. In mijn tijd bij de KLM gold: als je een besluit neemt, leg je het uit en voer je het uit, en hier is het te vaak: veel woorden, weinig verantwoordelijkheid, en dan gek opkijken dat mensen het vertrouwen kwijt zijn.

Autocratie?? waar dan, in Den Haag waar ze gewoon even apps wissen, WOO-verzoeken traineren en vervolgens zeggen “geen actieve herinnering”?!?! En die “experts” die nu waarschuwen, waar waren die toen we zagen hoe makkelijk controle verdwijnt en niemand echt consequenties voelt?? En dan moeten wij maar vertrouwen houden terwijl transparantie een gunst is en geen plicht… en dan?? moet ik dat maar goed vinden??!!

Ja jong, “autocratie” is wel zwaar aangezet, maar het schuift wel de verkeerde kant op als alles via noodwetjes, achterkamertjes en consultants gaat en de Kamer alleen nog mag mopperen achteraf. En als ge dan tegenstemt of klaagt zijt ge meteen “extreem” of “desinformatie”, zo jaag je gewone mensen juist het wantrouwen in.

“Autocratie” is weer zo’n lekker dramatisch woord, maar even rekenen: zolang rechters uitspraken doen waar ministers zich aan moeten houden, de pers alles kan uitkotsen en partijen gewoon weggestemd worden, zit je niet in Hongarije-light. Het echte glijmiddel is iets saaier: steeds meer beleid wordt dichtgetimmerd via uitvoeringsclubs, EU-richtlijnen en “onafhankelijke” toezichthouders waar niemand op stemt, en dan mag de Kamer achteraf boos kijken. Democratie sterft hier niet met tanks, maar met pdf’jes en procedures, veel minder fotogeniek.

Dat autocratie-woord is lekker voor op tv, maar het echte glijden zit ’m in de uitvoer: als je bezwaar maakt of een WOO doet, word je murw gemaakt door termijnen, “zoekslagen” en loketten tot je afhaakt. En ondertussen wordt alles met handhaving en data geregeld, zonder dat iemand nog snapt wie er aan de knoppen zit. Ja. Herkenbaar.

Joa autocratie klinkt spannend, maar het begint veel kleiner: probeer als ondernemer maar eens een vergunning of bezwaar rond te krijgen, ge wordt van loket naar loket gestuurd en niemand is “eigenaar” van de beslissing. Als de politiek dan ook nog alles dichttimmert met modellen en angst voor imagoschade, blijft er voor de burger alleen frustratie over en dat is de perfecte voedingsbodem voor types die roepen “geef mij de macht, dan fix ik ’t”, sjön gezellig is anders.

Ach autocratie m’n neus, het voelt eerder als managersland: niemand mag nog een knoop doorhakken want bang voor Kamervragen, juristen en “het proces”, en dan krijg je dus eindeloos uitstel en een burger die denkt dat ie genaaid wordt

Feit: autocratie begint meestal niet met een coup, maar met het langzaam uithollen van checks and balances, en dat zie je eerder in de uitvoering dan in de Kamer. In de zorg merk je het bv als beleid via spreadsheets en contractjes wordt afgedwongen, zonder dat iemand nog aanspreekbaar is, en burgers die vastlopen in bezwaarprocedures gewoon opgeven. Noem het geen Hongarije, maar als transparantie en rechtsbescherming “extra werk” worden, gaat het echt mis.

Nou ja, iedereen roept dan meteen Hongarije dit en autocratie dat, maar ik zie eerder iets anders, dat je als gewone burger niet meer snapt waar je nog terecht kan, alles gaat via “portalen”, DigiD, chatbots, en als je dan een foutje maakt lig je eruit en mag je weken wachten, en dát is ook macht hoor, gewoon door het systeem dicht te zetten, toch. En ondertussen zitten ze in Den Haag elkaar te fileren op tv, maar de ambtenaar achter het loket kan niks en de minister zegt “het proces”, ja dan voelt stemmen ook een beetje als een foldertje invullen, hoor.

Goh, ik merk het vooral aan hoe mensen elkaar meteen wegzetten als “wappie” of “linkse deuger” en dan is het gesprek klaar, dat is pas giftig voor een democratie. Als je niet eens meer normaal kunt ruziën zonder elkaar te cancellen, dan wordt het vanzelf makkelijker voor types die roepen dat zij “wel even orde op zaken stellen”, toch?

Kijk, “autocratie” is vooral een lekker woord voor panels, maar het echte risico zit ’m in de data/algoritmes die beleid “automatisch” maken: als een model jou markeert als fraude/risico en je komt er maandenlang niet doorheen, dan ben je praktisch rechteloos zonder dat er één dictator aan te pas komt. En ondertussen prijst de politiek zichzelf voor “daadkracht” terwijl de burger de risicopremie betaalt in tijd, stress en boetes, bullish voor de bureaucratie zeg maar.