ASML verhoogt verwachtingen flink, AEX naar recordhoogte

Leuk hoor record-AEX omdat ASML de lat weer hoger legt, maar de rest van de economie staat gewoon op pauze en iedereen doet alsof “de beurs” Nederland is. Ten eerste is dit gewoon een één-aandeel-index geworden: als ASML niest, krijgt je pensioen long covid. Ten tweede: al die juichverhalen vergeten dat we voor chipsmachines mega afhankelijk zijn van geopolitiek en exportregels; één Washington-besluit en het feestje is klaar, maar ok blijf vooral doen alsof dit alleen maar “sterke fundamentals” zijn.

Record-AEX is leuk voor de headlines, maar voor “de gewone Nederlander” zegt het vooral iets over hoe goedkoop geld en buybacks jaren lang assetprijzen hebben opgeblazen, niet dat je boodschappen ineens betaalbaar worden. Overigens zit er nog een ander risico: ASML draait op een extreem internationale keten (specialty chemicals, ultrapuur water, energie, logistiek) en één verstoring daarin zie je niet in de koersgrafiek tot het te laat is. wat veel mensen niet weten: zo’n high-tech supply chain is qua kwetsbaarheid eerder een ecosysteem dan een fabriek, en ecosytemen houden niet van schokken.

Hier op het land merk je van zo’n record-AEX precies niks, behalve dat de bank en verzekeraar ineens vrolijker doen over “rendement” terwijl je rente en premies gewoon doorlopen. Wat ik mis in dit gejuich: al die hightech draait óók op stroom, water en vergunningen, en daar loopt NL juist vast met netcongestie en stikstofgedoe. Succes met recordkoersen als je je nieuwe hal niet eens aangesloten krijgt...

Juridisch gezien zit het echte risico niet in “de geopolitiek” als abstract ding, maar in contracten: force majeure, MAC-clausules en export-compliance bepalen of je backlog ook echt omzet blijft of ineens juridisch verdampt. Als Washington/Den Haag de regels aanscherpt, kan ASML best willen leveren maar de facto niet mógen, en dan krijg je gedoe over boetes, aansprakelijkheid en omzetverantwoording. Koersrecord is leuk, maar dit is ook gewoon een compliance-aandeel.

Men vergeet gemakkelijk dat zo’n record-AEX óók gewoon betekent dat we in Nederland steeds minder echte beursbedrijven overhouden; alles is delist, opgekocht of naar private equity, en dan blijft er één wereldspeler over die de index optilt. Dat is geen “sterkte”, dat is concentratierisico met een vlaggetje erop. En intussen mag de politiek wel eens nadenken: als je ASML als nationale trots behandelt, zorg dan ook dat de randvoorwaarden kloppen (onderwijs, techniekmensen, huisvesting), anders is het straks alleen nog een mooie koersgrafiek.

Iedereen heeft het over geopolitiek en supply chain, maar het echte verhaal achter zo’n ASML-boost is ook gewoon: de hele EU is eindelijk wakker geschrokken en gooit nu met “strategische autonomie”-geld richting chips, R&D en talent, terwijl we tegelijk met exportcontrols zitten te micromanagen. Dat spanningsveld zie je straks terug in marges en levertempo: je kunt niet én versnellen met subsidies/vergunningen én elke levering door drie compliance-hoepels laten springen. En ja, AEX record is leuk, maar het zegt vooral dat Europa te weinig van dit soort schaalbedrijven heeft; dat is geen beursnieuws, dat is industriebeleid dat 15 jaar te laat is begonnen.